مقررات جدید اتحادیه اروپا برای آزمون باقیمانده آفتکشها؛ نکاتی برای صادرکنندگان مواد غذایی ایران
مقررات جدید اتحادیه اروپا برای آزمون باقیمانده آفتکشها؛ صادرکنندگان ایرانی چه نکاتی را باید بدانند؟
اتحادیه اروپا مقررات جدیدی را برای نمونهبرداری، آمادهسازی نمونه، آنالیز آزمایشگاهی و تفسیر نتایج باقیمانده آفتکشها در مواد غذایی و خوراک تصویب کرده است که از ۱ ژانویه ۲۰۲۷ اعمال خواهد شد.
اگرچه این مقررات مشخصاً برای ایران تدوین نشده است، اما برای تولیدکنندگان و صادرکنندگان ایرانی که محصولات غذایی و کشاورزی را به بازار اتحادیه اروپا صادر میکنند اهمیت دارد؛ زیرا مواد غذایی وارداتی به اتحادیه اروپا نیز باید حدود مجاز باقیمانده آفتکشها یا Maximum Residue Levels (MRLs) را رعایت کنند.
مقررات جدید اتحادیه اروپا چه چیزی را تغییر میدهد؟
مقررات اجرایی EU 2026/765 چارچوب مربوط به کنترل رسمی باقیمانده آفتکشها در مواد غذایی و خوراک با منشأ گیاهی و حیوانی را بهروزرسانی میکند.
این مقررات موضوعات مختلفی از فرآیند کنترل آزمایشگاهی را پوشش میدهد، از جمله:
- روشهای نمونهبرداری از مواد غذایی
- آمادهسازی نمونه برای آنالیز
- روشهای آنالیز آزمایشگاهی
- محاسبه عدمقطعیت اندازهگیری
- نحوه تفسیر نتایج آزمایش
- بررسی انطباق با حدود مجاز باقیمانده آفتکشها
اجرای این مقررات از اول ژانویه ۲۰۲۷ آغاز خواهد شد و دستورالعمل قبلی اتحادیه اروپا در این حوزه را جایگزین میکند.
این مقررات چه ارتباطی با صادرات مواد غذایی ایران دارد؟
یکی از نکات مهم برای صادرکنندگان ایرانی این است که الزامات مربوط به MRL تنها برای محصولات تولیدشده در کشورهای عضو اتحادیه اروپا اعمال نمیشود.
بر اساس اعلام کمیسیون اروپا، همان حدود مجاز باقیمانده آفتکشها برای محصولات غذایی تولیدشده در اتحادیه اروپا و محصولات وارداتی از کشورهای خارج اتحادیه اعمال میشود.
بنابراین محصولی که از ایران یا هر کشور دیگری وارد بازار اتحادیه اروپا میشود باید با MRL مربوط به آن محصول و ماده فعال مطابقت داشته باشد.
مسئولیت صادرکنندگان مواد غذایی به اتحادیه اروپا
کمیسیون اروپا اعلام کرده است که فعالان اقتصادی حوزه مواد غذایی مسئولیت اصلی اطمینان از انطباق محصول صادراتی با حدود مجاز باقیمانده آفتکشها در اتحادیه اروپا را بر عهده دارند.
به همین دلیل، صادرکنندگان محصولات غذایی و کشاورزی باید پیش از ارسال محموله، الزامات مربوط به محصول موردنظر و ترکیبات احتمالی باقیمانده را بررسی کنند.
برای صادرکنندگان ایرانی، این موضوع میتواند به معنای اهمیت بیشتر کنترل پیش از صادرات، نمونهبرداری صحیح و انجام آزمونهای آزمایشگاهی مناسب باشد.
MRL چیست؟
عبارت MRL مخفف Maximum Residue Level و به معنای حداکثر میزان مجاز باقیمانده یک آفتکش در یا روی یک ماده غذایی یا خوراک است.
در اتحادیه اروپا این حدود بر اساس مقررات مربوط به باقیمانده آفتکشها تعیین میشوند و برای محصولات عرضهشده در بازار اتحادیه اروپا، چه تولید داخل اتحادیه و چه محصول وارداتی، قابل اعمال هستند.
چرا آزمایش پیش از صادرات اهمیت دارد؟
یکی از راههای مدیریت ریسک صادرات مواد غذایی، بررسی محصول پیش از ارسال محموله است. اگر باقیمانده یک آفتکش از حد قابل اعمال برای محصول بیشتر باشد، ممکن است محموله در بازار مقصد با مشکل انطباق مواجه شود.
کمیسیون اروپا اعلام کرده است که کشورهای عضو، مواد غذایی را در مرزهای اتحادیه کنترل میکنند و محمولههایی که با MRLهای مربوط مطابقت نداشته باشند میتوانند در مرز رد شوند.
به همین دلیل، انجام آزمون مناسب پیش از صادرات میتواند به صادرکننده کمک کند پیش از ارسال کالا اطلاعات بیشتری درباره وضعیت محصول در اختیار داشته باشد.
اهمیت نمونهبرداری صحیح
نتیجه آزمایش زمانی میتواند اطلاعات مناسبی درباره وضعیت یک محموله ارائه کند که نمونه مورد آزمایش نماینده مناسبی از آن محموله باشد.
مقررات جدید اتحادیه اروپا به همین دلیل تنها درباره دستگاه یا روش آنالیز صحبت نمیکند، بلکه برای نمونهبرداری و آمادهسازی نمونه نیز الزامات مشخصی در نظر گرفته است.
در یک محموله بزرگ، انتخاب نادرست نمونه میتواند باعث شود نتیجه آزمایش تصویر مناسبی از وضعیت واقعی کالا ارائه نکند.
نقش آزمایشگاه در کنترل باقیمانده آفتکشها
پس از نمونهبرداری، آزمایشگاه باید با استفاده از روش مناسب، ترکیبات موردنظر را شناسایی و اندازهگیری کند.
باقیمانده برخی آفتکشها ممکن است در غلظتهای پایین وجود داشته باشد و به همین دلیل کیفیت روش آزمون، آمادهسازی نمونه، تجهیزات و کنترل کیفیت فرآیند آزمایش اهمیت زیادی دارد.
مقررات جدید همچنین موضوع عدمقطعیت اندازهگیری و نحوه تفسیر نتیجه آزمایش را در فرآیند کنترل رسمی مورد توجه قرار داده است.
عدمقطعیت اندازهگیری چرا مهم است؟
نتیجه آزمایش یک مقدار اندازهگیریشده است و مانند سایر اندازهگیریهای آزمایشگاهی با مقداری عدمقطعیت همراه است.
هنگامی که نتیجه آزمایش برای تصمیمگیری درباره انطباق یک محصول با حد مجاز استفاده میشود، نحوه محاسبه و در نظر گرفتن عدمقطعیت میتواند در تفسیر نتیجه اهمیت داشته باشد.
به همین دلیل، Regulation 2026/765 علاوه بر روشهای آنالیز، الزامات مربوط به measurement uncertainty و تفسیر نتایج را نیز پوشش میدهد.
کدام صادرکنندگان ایرانی باید بیشتر به این موضوع توجه کنند؟
این موضوع برای شرکتهایی اهمیت بیشتری دارد که محصولات غذایی یا کشاورزی را برای عرضه در بازار اتحادیه اروپا آماده میکنند.
نوع آزمایش و ترکیباتی که باید مورد بررسی قرار گیرند به نوع محصول، مواد فعال مورد استفاده در فرآیند تولید و الزامات قابل اعمال در بازار مقصد بستگی دارد.
بنابراین نمیتوان یک فهرست ثابت از آزمونها را برای تمام محصولات در نظر گرفت و لازم است الزامات هر محصول بهصورت جداگانه بررسی شود.
کنترل پیش از صادرات و کاهش ریسک تجاری
عدم انطباق یک محموله غذایی در کشور مقصد میتواند علاوه بر هزینههای آزمایش و حمل، موجب تأخیر، برگشت یا رد محموله و ایجاد هزینههای تجاری دیگر شود.
بررسی الزامات مقصد و انجام کنترلهای لازم پیش از صادرات میتواند بخشی از فرآیند مدیریت این ریسک باشد.
برای صادرکنندگان مواد غذایی، ترکیب بررسی الزامات بازار مقصد، نمونهبرداری مناسب، آزمون آزمایشگاهی و کنترل اسناد میتواند اطلاعات بیشتری درباره وضعیت محموله پیش از صادرات فراهم کند.
خدمات آزمایشگاهی IGI برای کنترل کیفیت محصولات
شرکت بینالمللی بازرسی کالای تجاری IGI خدمات تخصصی آزمایشگاهی را در حوزههای مختلف ارائه میدهد.
برای آشنایی با دامنه خدمات آزمایشگاهی شرکت میتوانید به خدمات آزمایشگاهی IGI مراجعه کنید.
همچنین اطلاعات مربوط به آزمونهای شیمیایی در صفحه آزمایشگاه شیمی IGI در دسترس است.
صادرکنندگان برای سال ۲۰۲۷ چه اقدامی انجام دهند؟
با توجه به اجرای مقررات جدید از ژانویه ۲۰۲۷، صادرکنندگانی که بازار اتحادیه اروپا را هدف قرار دادهاند میتوانند پیش از ارسال محصولات، الزامات مربوط به MRL محصول خود را بررسی کنند.
همچنین لازم است روش نمونهبرداری و آزمون با نوع محصول و الزامات بازار مقصد هماهنگ باشد و نتایج آزمایش در چارچوب مقررات قابل اعمال تفسیر شوند.
جمعبندی
مقررات جدید اتحادیه اروپا درباره نمونهبرداری و آنالیز باقیمانده آفتکشها از ۱ ژانویه ۲۰۲۷ اعمال خواهد شد.
اگرچه این مقررات مخصوص ایران نیست، اما برای صادرکنندگان ایرانی مواد غذایی به اتحادیه اروپا اهمیت دارد؛ زیرا محصولات وارداتی نیز باید حدود مجاز باقیمانده آفتکشهای اتحادیه اروپا را رعایت کنند.
نمونهبرداری صحیح، استفاده از روش آزمایش مناسب و بررسی نتایج پیش از صادرات میتواند بخشی از فرآیند کنترل کیفیت و مدیریت ریسک محمولههای صادراتی باشد.
منابع: European Commission و EUR-Lex