ISO 9001:2026 در آستانه انتشار؛ سازمانها برای ویرایش جدید چه آمادگیهایی داشته باشند؟
استاندارد ISO 9001، یکی از شناختهشدهترین استانداردهای سیستم مدیریت کیفیت در جهان، در آستانه انتشار ویرایش جدید خود قرار گرفته است. براساس اعلام رسمی کمیته ISO/TC 176/SC 2، پیشنویس نهایی استاندارد یا ISO/FDIS 9001 با حمایت گسترده بینالمللی تصویب شده و انتشار ویرایش ششم ISO 9001 برای ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶ برنامهریزی شده است.
ISO 9001 چیست و چرا اهمیت دارد؟
ISO 9001 چارچوبی بینالمللی برای ایجاد و بهبود سیستم مدیریت کیفیت (QMS) فراهم میکند. این استاندارد به سازمانها کمک میکند فرایندهای خود را بهصورت ساختاریافته مدیریت کنند، نیازهای مشتریان و الزامات قابل اعمال را مورد توجه قرار دهند و برای بهبود مستمر عملکرد برنامهریزی کنند.
کاربرد ISO 9001 محدود به صنعت یا اندازه خاصی از سازمان نیست و مجموعههای تولیدی، خدماتی، آزمایشگاهی و تجاری میتوانند از چارچوب آن استفاده کنند.
ویرایش جدید ISO 9001 در چه مرحلهای قرار دارد؟
طبق آخرین اطلاعیه رسمی ISO، مرحله FDIS ویرایش جدید ISO 9001 با موفقیت پشت سر گذاشته شده است. FDIS یا Final Draft International Standard یکی از آخرین مراحل تدوین استاندارد پیش از انتشار نسخه نهایی محسوب میشود.
ISO اعلام کرده است که ویرایش ششم این استاندارد برای انتشار در ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶ برنامهریزی شده است. بنابراین سازمانهایی که سیستم مدیریت کیفیت آنها بر مبنای ISO 9001 طراحی شده، بهتر است تحولات مربوط به نسخه جدید را از منابع رسمی دنبال کنند.
آیا سازمانها باید همین حالا سیستم مدیریت کیفیت خود را تغییر دهند؟
تا پیش از انتشار متن نهایی استاندارد و مشخص شدن الزامات انتقال، تصمیمگیری درباره تغییرات دقیق سیستم مدیریت کیفیت باید با احتیاط انجام شود. سازمانها نباید صرفاً براساس پیشنویسها، تغییرات گسترده و غیرضروری در سیستم مدیریتی خود ایجاد کنند.
با این حال، اکنون زمان مناسبی برای بررسی وضعیت موجود، مستندسازی فرایندها، ارزیابی اثربخشی سیستم مدیریت کیفیت و شناسایی نقاط قابل بهبود است.
ممیزی داخلی چه نقشی در آمادگی برای ویرایش جدید دارد؟
ممیزی داخلی یکی از ابزارهای مهم برای ارزیابی عملکرد سیستم مدیریت کیفیت است. یک ممیزی مؤثر میتواند به سازمان کمک کند نقاط ضعف فرایندها، عدم انطباقها، ریسکهای عملیاتی و فرصتهای بهبود را پیش از ارزیابیهای بعدی شناسایی کند.
همچنین بررسی نحوه اجرای واقعی فرایندها در مقایسه با روشهای تعریفشده میتواند تصویر دقیقتری از میزان بلوغ سیستم مدیریت کیفیت سازمان ارائه دهد.
استانداردسازی فرایندها و مدیریت کیفیت
یکی از اهداف مهم سیستمهای مدیریت کیفیت، ایجاد فرایندهای قابل کنترل و قابل ارزیابی است. استانداردسازی مناسب فرایندها میتواند از وابستگی بیش از حد فعالیتها به افراد جلوگیری کرده و امکان پایش، اندازهگیری و بهبود عملکرد را فراهم کند.
در آستانه انتشار ویرایش جدید ISO 9001، سازمانها میتوانند فرایندهای کلیدی خود را بازنگری کرده و ارتباط میان اهداف کیفیت، شاخصهای عملکرد، ریسکها و نتایج واقعی را بررسی کنند.
تأمینکنندگان نیز بخشی از مدیریت کیفیت هستند
کیفیت محصول یا خدمت نهایی تنها به فرایندهای داخلی سازمان وابسته نیست. عملکرد تأمینکنندگان، کیفیت مواد اولیه و قابلیت اطمینان زنجیره تأمین نیز میتواند بر نتیجه نهایی اثرگذار باشد.
به همین دلیل، ارزیابی تأمینکننده و ارزیابی کارخانه میتواند در کنار سیستم مدیریت کیفیت به سازمانها کمک کند تا ریسکهای مرتبط با خرید و تأمین را بهتر شناسایی و مدیریت کنند.
سازمانها در ماههای پیش رو چه اقداماتی انجام دهند؟
تا زمان انتشار نسخه نهایی و مشخص شدن جزئیات رسمی انتقال، سازمانها میتوانند بدون ایجاد تغییرات شتابزده بر چند موضوع تمرکز کنند: بررسی اثربخشی سیستم مدیریت کیفیت فعلی، انجام ممیزی داخلی، شناسایی عدم انطباقها، ارزیابی فرایندهای کلیدی، بررسی عملکرد تأمینکنندگان و آموزش تیمهای مرتبط با مدیریت کیفیت.
پس از انتشار ISO 9001:2026 نیز لازم است متن نهایی استاندارد و دستورالعملهای انتقال از منابع رسمی بررسی شود تا هرگونه تغییر در سیستم مدیریت کیفیت بر اساس الزامات واقعی نسخه منتشرشده انجام گیرد.
خدمات ممیزی و مشاوره IGI
شرکت بینالمللی بازرسی کالای تجاری IGI در کنار خدمات بازرسی و آزمایشگاهی، خدمات تخصصی در حوزه ممیزی، استانداردسازی، ارزیابی فرایندها، ارزیابی کارخانه و تأمینکننده و مشاوره سیستمهای مدیریتی ارائه میکند.
با نزدیک شدن به انتشار ویرایش جدید ISO 9001، بررسی ساختار سیستم مدیریت کیفیت و آمادگی سازمان برای تغییرات آینده میتواند به کاهش ریسکهای اجرایی و ایجاد یک مسیر منظم برای انطباق با الزامات جدید کمک کند.