تجارت جهانی محصولات کشاورزی پنج برابر شد؛ نقش بازرسی کالا در زنجیره تأمین
رشد چشمگیر تجارت جهانی غذا و محصولات کشاورزی
تجارت جهانی محصولات غذایی و کشاورزی طی دو دهه گذشته تحولات گستردهای را تجربه کرده است.
بر اساس گزارش The State of Agricultural Commodity Markets 2026 سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO)، تجارت غذا و محصولات کشاورزی در فاصله سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴ حدود پنج برابر شده است.
این رشد، کشورهای بیشتری را به بازارهای جهانی متصل کرده و نقش تجارت بینالمللی را در تأمین مواد غذایی و مواد اولیه کشاورزی افزایش داده است.
اما توسعه تجارت جهانی در کنار فرصتهای اقتصادی، ریسکهای جدیدی نیز برای فعالان زنجیره تأمین ایجاد میکند.
زنجیرههای تأمین در برابر شوکهای جهانی
گزارش ۲۰۲۶ FAO بر افزایش مواجهه بازارهای جهانی با مجموعهای از شوکها تأکید دارد.
شرایط نامساعد آبوهوایی، درگیریهای منطقهای، بحرانهای اقتصادی، همهگیریها و اختلالات مالی میتوانند جریان تجارت کالاهای کشاورزی را تحت تأثیر قرار دهند.
در چنین شرایطی، مدیریت ریسک فقط به قیمت خرید و فروش کالا محدود نمیشود.
کیفیت محموله، مقدار واقعی کالا، شرایط نگهداری، نحوه بارگیری، وضعیت کالا در مقصد و انطباق آن با مشخصات قراردادی نیز از عوامل مهم در یک معامله بینالمللی هستند.
چرا بازرسی کالاهای کشاورزی اهمیت دارد؟
کالاهای کشاورزی ویژگیهای متفاوتی نسبت به بسیاری از محصولات صنعتی دارند.
رطوبت، شرایط انبارداری، آلودگی، آسیب ناشی از حملونقل، ناخالصی و تغییر ویژگیهای کیفی میتوانند ارزش تجاری یک محموله را تحت تأثیر قرار دهند.
به همین دلیل، Agricultural Commodity Inspection میتواند در مراحل مختلف زنجیره تأمین مورد استفاده قرار گیرد.
بازرسی ممکن است شامل بررسی وضعیت محموله، کنترل کمیت، نمونهبرداری، بررسی شرایط انبار یا وسیله حمل، نظارت بر بارگیری و انجام آزمونهای مرتبط باشد.
نمونهبرداری؛ نقطه آغاز ارزیابی صحیح
در بسیاری از کالاهای فله مانند گندم، ذرت، جو، برنج و دانههای روغنی، امکان آزمایش تمام محموله وجود ندارد.
بنابراین نمونهای که برای آزمایش انتخاب میشود باید تا حد امکان نماینده محموله باشد.
اگر نمونهبرداری به شکل مناسب انجام نشود، حتی یک آزمایش دقیق نیز ممکن است تصویر صحیحی از وضعیت کل محموله ارائه نکند.
به همین دلیل، Sampling یکی از مراحل مهم در فرایند کنترل کیفیت کالاهای کشاورزی محسوب میشود.
کنترل کیفیت در تجارت بینالمللی
خریدار و فروشنده معمولاً مشخصات مورد انتظار کالا را در قرارداد تعیین میکنند.
بسته به نوع محصول، این مشخصات میتوانند شامل پارامترهای فیزیکی، شیمیایی یا کیفی مختلف باشند.
بازرسی و آزمون به طرفین معامله کمک میکند وضعیت محموله را نسبت به الزامات تعیینشده ارزیابی کنند.
این موضوع در معاملات بینالمللی که خریدار امکان حضور مستقیم در محل بارگیری را ندارد اهمیت بیشتری پیدا میکند.
بازرسی در مبدأ و مقصد
بازرسی کالا الزاماً به یک نقطه از زنجیره تأمین محدود نیست.
بسته به نیاز مشتری و شرایط قرارداد، خدمات بازرسی میتوانند در محل تولید، انبار، بندر مبدأ، هنگام بارگیری، هنگام تخلیه یا در مقصد انجام شوند.
مقایسه اطلاعات مراحل مختلف میتواند به شناسایی تغییرات احتمالی در وضعیت کالا طی حملونقل نیز کمک کند.
نقش بازرسی مستقل در تجارت آینده
رشد تجارت محصولات کشاورزی به معنای افزایش ارتباط میان تولیدکنندگان، تجار، شرکتهای حملونقل، بنادر، انبارها و خریداران در کشورهای مختلف است.
هرچه این شبکه گستردهتر شود، نیاز به اطلاعات مستقل و قابل اتکا درباره وضعیت کالا نیز افزایش پیدا میکند.
شرکتهای بازرسی شخص ثالث میتوانند بهعنوان یک حلقه مستقل در زنجیره تجارت، اطلاعات لازم برای ارزیابی کیفیت، کمیت و شرایط محموله را در اختیار ذینفعان قرار دهند.
شرکت بینالمللی بازرسی کالای تجاری (IGI) با ارائه خدمات بازرسی و کنترل کیفیت کالا، در بخشهای مختلف تجارت کالاهای کشاورزی و سایر محمولههای تجاری فعالیت دارد.
با توجه به افزایش پیچیدگی تجارت جهانی، استفاده از خدمات تخصصی بازرسی، نمونهبرداری و کنترل کیفیت میتواند یکی از ابزارهای مؤثر برای مدیریت ریسک در زنجیره تأمین باشد.