شناسایی ۴۳ نمونه نامنطبق در آزمون‌های کنترل کیفی غذا و دارو؛ اهمیت پایش آزمایشگاهی محصولات در ایران
۴۳ نمونه نامنطبق در آزمون‌های کنترل کیفی غذا و دارو شناسایی شد
آزمایشگاه کنترل کیفی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان اعلام کرده است که از مجموع ۴۵۶ نمونه دریافتی، پس از انجام بررسی‌ها و آزمون‌های مربوطه، ۴۳ نمونه نامنطبق شناسایی شده است.
این آمار که در ۲۹ شهریور ۱۴۰۵ برابر با ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شده، نمونه‌ای از نقش مستقیم آزمایشگاه‌های کنترل کیفیت در شناسایی فرآورده‌هایی است که با الزامات و استانداردهای مربوطه مطابقت ندارند.
پایش پس از عرضه و ادامه آزمون‌های تخصصی
در ادامه این گزارش اعلام شده است که در چارچوب برنامه پایش پس از عرضه یا PMS، تعداد ۸۳ نمونه از فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی نیز به آزمایشگاه کنترل کیفی معاونت غذا و دارو ارسال شده و کارشناسان در حال انجام آزمون‌های تخصصی روی این نمونه‌ها هستند.
پایش پس از عرضه یکی از ابزارهای نظارتی برای بررسی وضعیت محصولات پس از ورود به بازار است. آزمایش نمونه‌های موجود در بازار می‌تواند اطلاعاتی درباره کیفیت، سلامت و انطباق فرآورده‌ها با ضوابط مربوطه فراهم کند.
چرا آزمایشگاه در کنترل کیفیت محصولات اهمیت دارد؟
کنترل کیفیت محصولات غذایی، دارویی، آرایشی و سایر کالاهای مصرفی فقط با بررسی ظاهری یا کنترل اسناد کامل نمی‌شود. در بسیاری از موارد، لازم است ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی یا سایر شاخص‌های مرتبط با محصول در آزمایشگاه اندازه‌گیری شود.
آزمون آزمایشگاهی می‌تواند امکان مقایسه مشخصات واقعی یک محصول با الزامات فنی و حدود تعیین‌شده را فراهم کند. به همین دلیل، آزمایشگاه یکی از بخش‌های مهم زنجیره کنترل کیفیت و ارزیابی انطباق محصول محسوب می‌شود.
۴۳ نمونه نامنطبق چه پیامی برای کنترل کیفیت دارد؟
شناسایی ۴۳ نمونه نامنطبق از میان ۴۵۶ نمونه بررسی‌شده نشان می‌دهد که پایش و آزمون مداوم محصولات می‌تواند مواردی را شناسایی کند که صرفاً بر اساس کنترل اولیه یا بررسی اسناد ممکن است قابل تشخیص نباشند. این موضوع به‌ویژه در زنجیره‌هایی که حجم زیادی از محصولات در بازار توزیع می‌شود اهمیت پیدا می‌کند.
البته این آمار مربوط به نمونه‌های بررسی‌شده در یک آزمایشگاه و یک برنامه نظارتی مشخص است و نباید به کل محصولات موجود در کشور تعمیم داده شود.
اهمیت نمونه‌برداری صحیح در آزمون‌های کنترل کیفیت
یکی از مراحل مهم پیش از هر آزمون آزمایشگاهی، نمونه‌برداری صحیح و نماینده است. نتیجه آزمایش تنها وضعیت نمونه‌ای را که به آزمایشگاه ارسال شده نشان می‌دهد؛ بنابراین انتخاب نمونه باید به شکلی انجام شود که تا حد امکان شرایط واقعی محموله یا محصول را منعکس کند.
در برنامه‌های کنترل کیفیت و پایش بازار، نحوه انتخاب، ثبت، انتقال و نگهداری نمونه می‌تواند بر قابلیت اتکای نتیجه نهایی تأثیر بگذارد.
آزمون‌های تخصصی چگونه به شناسایی عدم انطباق کمک می‌کنند؟
نوع آزمون به ماهیت محصول و الزامات قابل اعمال بستگی دارد. در محصولات مختلف ممکن است بررسی پارامترهای شیمیایی، فیزیکی، میکروبیولوژیک، ترکیبات تشکیل‌دهنده یا سایر ویژگی‌های فنی مورد نیاز باشد.
پس از انجام آزمایش، نتایج با مشخصات فنی، استاندارد مربوطه یا حدود مجاز تعیین‌شده مقایسه می‌شوند تا وضعیت انطباق محصول مشخص شود.
نقش آزمایشگاه در پایش محصولات آرایشی و بهداشتی
در این گزارش، ۸۳ نمونه از فرآورده‌های آرایشی و بهداشتی در قالب برنامه PMS برای انجام آزمون‌های تخصصی به آزمایشگاه ارسال شده‌اند. چنین پایش‌هایی می‌توانند برای بررسی مستمر کیفیت و انطباق محصولاتی که پس از عرضه در بازار در دسترس مصرف‌کنندگان هستند مورد استفاده قرار گیرند.
اهمیت این موضوع در آن است که کیفیت محصول فقط در مرحله تولید یا ورود به بازار ارزیابی نمی‌شود و ممکن است در مراحل بعدی نیز نمونه‌های موجود دوباره بررسی شوند.
کنترل کیفیت از آزمایشگاه تا بازار
یک سیستم مؤثر کنترل کیفیت می‌تواند از چند مرحله تشکیل شود: تعیین مشخصات محصول، انتخاب روش آزمون، نمونه‌برداری، انجام آزمایش، ارزیابی نتایج، ثبت سوابق و در صورت نیاز اجرای اقدامات اصلاحی.
استفاده منظم از این فرآیندها می‌تواند به شناسایی سریع‌تر عدم انطباق و جلوگیری از ادامه توزیع یا مصرف محصولاتی که الزامات مشخص را رعایت نمی‌کنند کمک کند.
اهمیت کنترل کیفیت برای زنجیره تأمین
کنترل آزمایشگاهی فقط برای محصولات نهایی اهمیت ندارد. در بسیاری از زنجیره‌های تأمین، مواد اولیه، محموله‌های وارداتی، محصولات تولیدی و کالاهای صادراتی نیز ممکن است نیازمند آزمون و ارزیابی باشند.
نتایج آزمایشگاهی می‌توانند در کنار بازرسی، بررسی اسناد و سایر اقدامات کنترل کیفیت، اطلاعاتی برای تصمیم‌گیری درباره وضعیت یک کالا در اختیار سازمان قرار دهند.
ارتباط این موضوع با خدمات آزمایشگاهی IGI
شرکت بین‌المللی بازرسی کالای تجاری IGI در کنار خدمات بازرسی، خدمات آزمایشگاهی تخصصی نیز ارائه می‌دهد.
برای آشنایی با دامنه فعالیت‌های آزمایشگاهی شرکت می‌توانید به صفحه خدمات آزمایشگاهی IGI مراجعه کنید.
برای آزمون‌های شیمیایی و بررسی ترکیبات مختلف محصولات، اطلاعات بیشتر در آزمایشگاه شیمی IGI در دسترس است.
همچنین برای آزمون‌های میکروبیولوژی می‌توانید صفحه آزمایشگاه میکروبیولوژی IGI را مشاهده کنید.
چرا پایش مستمر کیفیت اهمیت دارد؟
محصولات موجود در بازار ممکن است در طول زنجیره تولید، توزیع و نگهداری با شرایط متفاوتی مواجه شوند. پایش مستمر و آزمون دوره‌ای می‌تواند اطلاعات بیشتری برای ارزیابی وضعیت واقعی محصولات فراهم کند.
همچنین، آزمون‌های آزمایشگاهی می‌توانند به شناسایی عدم انطباق‌هایی کمک کنند که با روش‌های کنترل غیرآزمایشگاهی قابل تشخیص نیستند.
جمع‌بندی
آزمایشگاه کنترل کیفی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان اعلام کرده است که از ۴۵۶ نمونه بررسی‌شده، ۴۳ نمونه نامنطبق شناسایی شده و هم‌زمان ۸۳ نمونه آرایشی و بهداشتی نیز تحت آزمون‌های تخصصی برنامه پایش پس از عرضه قرار گرفته‌اند.
این گزارش اهمیت نمونه‌برداری صحیح، آزمون آزمایشگاهی و پایش مستمر کیفیت را در شناسایی محصولات نامنطبق نشان می‌دهد. در زنجیره تأمین کالا نیز استفاده از خدمات آزمایشگاهی و بازرسی می‌تواند بخشی از فرآیند کنترل کیفیت و ارزیابی انطباق باشد.
منبع: ایسنا / گزارش منتشرشده درباره عملکرد آزمایشگاه کنترل کیفی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان